Lekko zaspani, wysiedliśmy ze starego, plującego co rusz czarnymi kłębami dymu, autokaru. Podróż z Otovalo do Cotacachi nie trwała jakoś długo, ale nigdy nie przepadaliśmy za wczesnym wstawaniem i pospieszaniem rannych rytuałów, a na stację w Otovalo z naszego kącika przy “muzeum” trzeba było się jakoś dostać, czyli to, co mogło być dwugodzinną przejażdżką, stało się dwa razy dłuższą mordęgą, jeszcze na głodnego, bo kundel kanapkę mi zeżarł, spryciarz. Więc tak ospale wyszliśmy z ogórasa, po 12, a tu już się towarzystwo słania. Jakieś okrzyki, wszyscy po swojemu ubranie. No i wtedy mnie oświeciło, toż to trafiliśmy na Inti Raymi.
A co po kawie?
Skończyliśmy zbieranie kawy na wolontariacie, posiedzieliśmy trochę w Ibarze i Otovalo. Rozleniwiliśmy się na tyle, że z jakąś dziwną niechęcią myśleliśmy o kolejnych krokach. Wiedząc, że czeka nas przeprawa przez Amazonię, ślimaczyliśmy się jak tylko mogliśmy odsuwając lodową przeprawę jak najdalej. W końcu trzeba było się ruszyć, więc aby nie naprzód, zrobiliśmy krok w bok. Odbiliśmy na Cotacachi, żeby zobaczyć ten zachwalany przez tylu napotkanych przez nas mieszkańców Ekwadoru festiwal Inti Raymi.
Dożynki?
Kiedy u nas dzieciaki już odliczają ostatnie chwile do wakacji, w dużej części Ameryki Południowej trwają przygotowania do Inti Raymi, czyli jednego z najważniejszych świąt Inków, choć twierdzi się, że to święto zaczęto tu obchodzić na długo przed nimi.
Dla Inków Inti Raymi oznaczało odrodzenie boga słońca i trwało 15 dni, podczas których odbywały się tańce, ceremonie i składano ofiary. Ostatnie obchody z udziałem Inków odbyły się w XVI wieku. Kolonizatorzy, a dokładniej wicekról Francisco Alvarez de Toledo, zakazali święta, bo pogańskie. Czterysta lat później już to nikomu nie przeszkadzało, tym bardziej, że miało przyciągnąć turystów, a wraz nimi, pieniądze.
I tak, w wielu miejscach w Peru, Ekwadorze, Boliwii czy Argentynie w okolicach przesilenia zimowego (21 czerwca) natraficie na festiwale, jarmarki, przedstawienia teatralne, tańce i im podobne. W Ekwadorze przeróżne uroczystości trwają przez cały czerwiec i część lipca, przy czym każde miasto ma swoje własne obrzędy i zwyczaje.
Codzienność zamiera
Szczerze mówiąc nie spodziewałam się tego, co zastaliśmy, ale tu trzeba przyznać, że trafiliśmy na najbardziej intensywny dzień – dzień mężczyzn. Zanim zacznę wyjaśniać powiem tylko, że serce miałam w gardle widząc tłumy ohydnie spitych kolesi wymachujących biczami w czarnych kapeluszach, tupiących coś tam sobie, ale w potrzebie oparcia się na kimś. A tyle pięknych rzeczy nam opowiadano o Inti Raymi.
Bardziej naukowo
W poszukiwaniach odpowiedzi na pytanie, co tu się kurwa wyprawia?, trafiłam na pracę magisterską Mantilli Salgado, María Belén. Polecam gorąco, ponieważ nie mam tu miejsca na przytoczenie wszystkiego, co uważam za interesujące. Autorki piszą, że w latach 70. festiwal Inti Raymi był na skraju wyginięcia. Cudem go odratowano i z biegiem lat zaczął zyskiwać na popularności, co doprowadziło do jego romantyzacji. Z jednej strony, jako atrakcja turystyczna, Inti Raymi przynosi korzyści ekonomiczne, z drugiej jednak niesie straty społeczne, między innymi dlatego, że przez “wystawianie się” dla obcych powoli zatraca się znaczenie i historia wielu rytuałów.
Na śmierć
Małe miasteczko przy wulkanie, a nad nim krążą dwa policyjne helikoptery. Ale po co? Pytamy się miejscowych w kawiarence, czy coś się stało, nie wiem, jakiś turysta zabłądził na wulkanie i teraz trzeba go ratować, czy co? Odpowiedź trochę nas wbiła w ziemię. Otóż musicie wiedzieć, że podczas Inti Raymi już niejedna osoba straciła życie i od tego czasu patrole policyjne, w tym te z góry, zostały wzmożone.
Miejscowi
Region Cotacachi zamieszkany jest przez dwie główne społeczności – La Calera i El Topo. El Topo mieszka na górze- tzn. zajmuje wyższe zbocza w pobliżu jezior i wodospadów, z tego względu określana lokalnie jako „społeczność górna”., a La Talera na dole – ok. 3 km od miasteczka. Obie te społeczności uczestniczyły w buncie rdzennej ludności przeciwko hiszpańskiemu spisowi ludności kolonialnej w 1777 roku. Obie sprzeciwiały się zarówno narzuconej doktrynie katolickiej, jak i złym warunkom pracy narzuconej im w imię króla. (Patrząc na to dzisiaj, poszukajcie sobie co się dzieje w Ekwadorze, jak rząd chce znieść dodatki na paliwo…).
Tancerze, jak widzieliście na filmiku, La Calera noszą wojskowe stroje maskujące w połączeniu z gigantycznymi kapeluszami podczas Inti Raymi i San Juan. Uczestnicy El Topo preferują białe stroje, podkreślając kontrastowy styl wizualny procesji. I to przedstawiciele La Calera prowadzą Zdobycie Placu i walki.
Toma de la plaza
Po naładowaniu energii w rytualnej kąpieli, ludzie są gotowi na kolejny etap festiwalu, którym w Cotacachi jest Toma de la Plaza, czyli zajęcie placu. Dlaczego jest to apogeum obchodów Inti Raymi w Cotacachi?
Albowiem plac zawsze reprezentował przestrzeń publiczną i polityczną, w której geograficznie gromadziły się potężne instytucje polityczne. W ten sposób zajęcie placu stanowi symboliczną i rzeczywistą zmianę władzy, która historycznie znajdowała się w rękach kolonizatorów czy ludzi spoza tych społeczności.
Do dziś zajęcie placu uwidacznia odmienne tożsamości między społecznościami i napięcia wewnątrzetniczne, szczególnie gdy tancerze z koalicji wyżyn (gór) i nizin (doliny) stają ze sobą twarzą w twarz na placu. I tu rytuał, jakim jest symulacja walki, prowadzi do prawdziwej przemocy.
Bójki na placu mogą być konsekwencją lejących się strumieniami wprost do gardeł dzielnie tupiących mężczyzn chichy i puntas (rdzenny bimber). Bójki na placu okupowanym przez ludzi są często uważane za cechę charakterystyczną festiwalu. Niby są liderzy, kapitani, których zadaniem między innymi jest kontrolowanie swoich ludzi i unikanie konfrontacji, ale w praktyce walki między społecznościami z wyższych i niższych klas społecznych pojawiają się szybko. Często pojawiają się przedmioty takie jak kamienie i noże, dlatego lepiej niż kapitanowie radzą sobie z powstrzymywaniem, prewencją, mediacją – kobiety.
Często z dziećmi w chuście na plecach, albo trzymanym jedną ręką, drugą powstrzymują swojego męża. Albo podtrzymują i prowadzą, jak już tyle tej chichy wypił, że biedak nie ma siły iść. Pamiętam moje zdziwienie, czy nawet oburzenie, jak po wypowiedzianych na głos uwagach na temat tego dnia usłyszałam referaty całe o tym, jak ci biedni mężczyźni, cały rok harują, ledwo, co im starcza, żeby dzieciom trochę ryżu i kurczaka do miski włożyć, więc raz na rok mogą się nieszczęśnicy wyżyć.